پژوهش‌های باستان‌شناسی زاگرس

پژوهش‌های باستان‌شناسی زاگرس

نگاهی به سیاست کوچ اجباری اقوام در دورۀ هخامنشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان، دانشگاه شهید باهنر کرمان
2 دانشیار، گروه تاریخ، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
چکیده
سرزمین پهناور ایران در طول تاریخ کهن خود همواره شاهد نقل و انتقال های گسترده جمعیتی بوده است. در میان این تحولات، کو چ های اجباری اقوام و گروه های انسانی یکی از پدیده هایی است که در دوره های مختلف تاریخی، به ویژه در دوران باستان، به دلایل سیاسی، نظامی، اقتصادی و حتی اجتماعی مورد توجه حکوم تها قرار گرفته است. برخلاف مهاجرت های داوطلبانه که اقوام با اختیار خود و در پی عوامل طبیعی یا اقتصادی انجام می دادند، کوچ های اجباری عمدتاً از سوی حکومت ها و در راستای اهدافی چون ایجاد انسجام درونی، تضعیف شورش ها، تقویت بخش هایی از امپراتوری، انتقال نیروی کار یا توسعه فرهنگی- اقتصادی صورت می گرفت. یکی از دوره هایی که در آن این سیاست با رویکردی نظاممند و هدفمند دنبال شد، دوره هخامنشی است. هخامنشیان به عنوان یکی از بزرگترین امپراتوریهای تاریخ، از سیاست کوچ اجباری به عنوان ابزاری کارآمد برای تثبیت قدرت خود، ساماندهی جمعیتی در نواحی مختلف امپراتوری، و همچنین گسترش نفوذ فرهنگی و اقتصادی استفاده کردند. این سیاست نه تنها در مسیر تحکیم اقتدار مرکزی مؤثر بود، بلکه در شکل گیری ساختارهای اداری و اجتماعی دوره هخامنشی نیز نقش مهمی ایفا کرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای، در پی بررسی ابعاد گوناگون سیاست کوچ اجباری اقوام در دوره هخامنشی است. اهداف، شیوه ها و پیامدهای این سیاست، به ویژه در مناطق کلیدی امپراتوری، در کنار بررسی نقش اقوام کوچ داده شده در ساختار اجتماعی، اقتصادی و نظامی جامعه هخامنشی، از جمله محورهای اساسی این تحقیق به شمار می آیند. این مطالعه می کوشد با نگاهی جامع، جایگاه این سیاست را در نظام حکمرانی هخامنشی روشن سازد .
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Look at the Policy of Forced Migration of Ethnic Groups during the Achaemenid Period

نویسندگان English

mohadese malekzadeh 1
parviz Hossein Talaee 2
1 M. A. in ancient Iranian history, Department of History, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
2 Associate Professor, Department of History, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
چکیده English

The vast land of Iran throughout its ancient history has witnessed extensive population movements. Among these, the forced migration of ethnic groups and human communities is a phenomenon that, across different historical periods—especially in antiquity—was utilized by governments for political, military, economic, and even social reasons. Unlike voluntary migrations, which occur by the free will of peoples often driven by natural or economic factors, forced migrations were primarily imposed by ruling powers aiming to achieve goals such as internal cohesion, suppression of rebellions, strengthening parts of the empire, transferring labor forces, or promoting cultural-economic development. One of the eras during which this policy was pursued in a systematic and purposeful manner was the Achaemenid period. The Achaemenids, as one of the greatest empires in history, used forced migration as an effective tool to consolidate their authority, organize populations across various parts of the empire, and expand cultural and economic influence. This policy was not only instrumental in reinforcing central power but also played a significant role in shaping the administrative and social structures of the Achaemenid era. This study, employing a descriptive-analytical method based on library research, aims to examine various dimensions of the forced migration policy of ethnic groups in the Achaemenid period. The objectives, methods, and consequences of this policy—especially in key regions of the empire—along with the role of the relocated groups in the social, economic, and military structures of Achaemenid society, constitute the main focuses of this research. The study attempts to clarify the place of this policy within the Achaemenid governance system through a comprehensive perspective.

کلیدواژه‌ها English

Ancient Iran
Achaemenids
ethnic groups
forcedmigration
political-military policy
کتابنامه
امیری، عفت، امیری؛ امیری، معصومه، 1387، «تاریخچه پارچه بافی در ایران باستان»، رشدآموزش تاریخ، دوره نهم، شماره4، صص7-13 .
احتشام، مرتضی، ایران در زمان هخامنشیان، بی تا، تهران: شرکت سهامی کتاب های جیبی.
اومستد، آلبرت تن آیک، 1383،تاریخ شاهنشاهی هخامنشی، محمد مقدم، تهران: علمی و فرهنگی.
ایمان پور، محمد تقی، 1393، «تاریخ سیاسی هخامنشیان»، تاریخ جامع ایران، جلد اول، تهران: مرکزدائره المعارف بزرگ اسلامی.
ایمان پور، محمد تقی،1388،«بررسی جایگاه سیاسی ساتراپ های هخامنشی در دوره داریوش بزرگ با تکیه بر کتیبه ها»،تاریخ ایران،شماره 5/61،صص 23-54.
بهزادی، رقیه، 1373، قوم های کهن درآسیای مرکزی و فلات ایران، تهران: موسسه چاپ و انتشارات وزارت امورخارجه.
بریان، پیر، 1381، امپراتوری هخامنشی، جلد اول، ناهید فروغان، تهران: فرزان روز-قطره.
بروسیوس، ماریا، 1381، زنان هخامنشی، هایده مشایخ، تهران: هرمس.
بروسیوس، ماریا، 1395، ایران باستان، عیسی عبدی، تهران: ماهی.
برک، استیون، 1394، خاورمیانه باستان گهواره تمدن، شهربانو صارمی، تهران: ققنوس.
تویین بی، آرنولد،1379، جغرافیای اداری هخامنشیان، همایون صنعتی زاده، تهران: بنیاد موقوفات دکترمحمودافشار.
خدادادیان، اردشیر، 1383،تاریخ ایران باستان، جلد اول، تهران: سخن.
داندامایف، م.آ، 1373،  ایران در دوران نخستین پادشاهان هخامنشی، روحی ارباب، تهران: علمی و فرهنگی.
داندامایف، محمد ع ،1389، تاریخ سیاسی هخامنشی، فرید جواهرکلام، تهران: فرزان روز.
دپون سمر، آ. ،1346، تمدن ایرانی، عیسی بهنام، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
دیانت، محسن،1397، «نخبگان،ملی گرایی و دیاسپورای کرد» فصل نامه دولت پژوهی، سال چهارم، شماره15، صص77-106 .
دیاکونوف، م.م. ،1346، تاریخ ایران باستان، روحی ارباب، تهران: بنگاه ترجمه و نشرکتاب.
رزمجو، شاهرخ،1393، «معماری هخامنشی، تاریخ جامع ایران، جلد سوم، زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
فرای، ریچارد.ن،1377، میراث باستانی ایران، مسعود رجب نیا، تهران: علمی و فرهنگی.
فرای، 1400، تاریخ باستانی ایران، مسعود رجب نیا، تهران: علمی فرهنگی.
فره وشی، بهرام،1382، ایرانوج، تهران: دانشگاه تهران.
کالیکان، ویلیام،1387،مادی ها و پارسی ها، گودرز اسعد بختیار، تهران: سمیر.
کاویانی پویا، حمید، 1394، «بررسی مفهوم و اهمیت مرز و مرزداری در دوران ماد و هخامنشی»، مجله جستارهای تاریخی، سال ششم ، شماره 2، صص43-68 .
کلاین، اریک؛ تاکاش، سارولتا، 1397، جهان باستان (تمدن های خاورنزدیک و آسیای جنوب غربی)،  جلد چهارم،  منوچهربیگدلی خمسه،  تهران: علمی و فرهنگی.
کنت، رولاند.گ،1384، فارسی باستان(دستور زبان، متون، واژه نامه)، سعید عریان، تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری.
کورت، آملی، 1379، هخامنشیان، مرتضی ثاقب فر، تهران: ققنوس.
کخ، هاید ماری،1379، از زبان داریوش، پرویز رجبی، تهران: کارنگ.
گرانوتسکی و دیگران، بی تا، تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، بی جا.
گیرشمن، رومن، 1372، ایران از آغاز تا اسلام، محمد معین، تهران:علمی و فرهنگی.
لوکوک، پیر، 1382،کتیبه های هخامنشی، نازیلا خلخالی، تهران فرزان روز.
مانوئل کوک، جان، 1387، تاریخ ایران دوران هخامنشیان، «ظهور هخامنشیان و بنیان گذاری امپراتوری هخامنشی»، جلد دوم،ترجمه مرتضی ثاقب فر، تهران: جامی.
مشکور، محمدجواد، 1371، جغرافیای تاریخی ایران باستان، تهران: دنیای کتاب.
محمودآبادی، سیداصغر؛جعفری دهقی، محمود؛هنرمند، بهمن، 1390، «نقش و تأثیرگذاری گروه های تبعیدی و جابه جا شده در عصر ساسانیان»، مجله تاریخ اسلام و ایران، شماره 10، صص137-167 .
نوذری، عزت الله، 1393، تاریخ اجتماعی ایران، تهران: خجسته.
ویسهوفر، یوزف، 1393، ایران باستان(از550پیش از میلاد تا 650 پس از میلاد) مرتضی ثاقب فر، تهران ققنوس.
هرودوت، 1336، تاریخ هرودوت، جلد پنجم، هادی هدایتی، تهران: دانشگاه تهران.
یونگ، پیتریولیوس، 1385، پادشاه پارسی داریوش یکم، داود منشی زاده، تهران :ثالث.
References
Ctesias, History of   Persia, Tales of The Orient, Lloyd Llewllyn-Jons and James Robson, (2010), London And New York: Routledg, Tayilor & Francis Group.
Diodorus Sicily. (1989) The Lab Classical Library, old father, Charles Henry, London: Harvard University Prees, vol.1.
Potts, D. T, (2013), Mesopotamian and Persian Migration, The Encyclopedia of Global Human Migration, Blackwel Publishing Ltd.
Rios, Michael & Adiv, Naomi, Geographies of Diaspora: A Review [SL]. Davis, CA: UC Davis Center for Regional Change
Shapur                   Shahbazi, A; kettenhofen, Erich; Perry, John R. (1994). Deporation", In the    Encyclopedia Iranica, VII/3, 297-312.
Wieshofer, Josef, (2009), The Achaemenid Empire, The Dynamics of Ancient Empires State Power from Assyria of Byzantum, New York: Oxford University Press.
Hallock, R. (1969), Persepolis Fortification Tablets, The University Chicago Press.