پژوهش‌های باستان‌شناسی زاگرس

پژوهش‌های باستان‌شناسی زاگرس

باستان‌شناسی و مدرسه؛ بررسی انتقادی محتوای آموزشی کتب درسی دورۀ ابتدایی در زمینۀ معرفی علم باستان‌شناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران
چکیده
مقاطع تحصیلی پایه به ­عنوان بخشِ اساسی آموزش کشور در نظر گرفته می ­شود. محتوای آموزشی تولید شده برای مقاطع پایه از حساسیت قابل ­ملاحظه ­ای برخوردار است؛ چرا که میزان قابل­ توجهی از ذهنیت شکل ­گرفتۀ نوآموز، حاصل محتوای آموزشی تدریس شده در این مقطع به­ شمار می ­رود. باستان­ شناسی به مثابۀ ابزاری برای هویت ملی از منظر بررسی سیر تطور روندهای فرهنگی گذشته می ­بایست در محتواهای آموزشی این مقاطع پایه مورد توجه قرار گیرد تا دانش ­آموز از ابتدا با مفهوم کلی هویت آشنا شده و در راستای حفظ و پاسداشت آن در روزگار بزرگسالی بکوشد. هدف از انجام پژوهش حاضر تبیین علل ناکارآمدی باستان­ شناسی یا دست­ کم عدم توجه عوام، به باستان­ شناسی به­ عنوان یک دانش، در میان سیاست­ گذاران آموزش و پرورش در تولید محتواهای آموزشی برای دوران ابتدایی است. پرسش­ های مطرح شده برای این پژوهش چنین است: عوامل عدم ارتباط دانش ­آموزان ایرانی با دانش باستان­ شناسی، کارکردها و قابلیت ­های این دانش، چه مواردی را شامل می ­شود؟ چگونه می­ توان دانش باستان ­شناسی را به­ صورت قابل فهم ­تری در محتواهای آموزشی برای دانش ­آموزان مقاطع مختلف تحصیلی بکار گرفت تا این مفاهیم در کودکان و نوجوانان نهادینه شود؟ ضرورت انجام پژوهش حاضر نیز ناشی از اهمیت هویت ملی و باستان ­شناسی به مثابه ابزاری برای تحقق این موضوع در نظر گرفته شده است. داده ­های این پژوهش حاصل بررسی مطالب کتب درسی دانش ­آموزان پایه­ های شش ­گانۀ ابتدایی است که با روش تحلیل محتوا جمع ­بندی و ارائه شده است. نتیجه آنکه بخش قابل ­توجهی از محتواهای آموزشی دوران ابتدایی، فاقد اثرگذاری لازم برای تبیین هدف و اهمیت رشته باستان­ شناسی برای نوآموزان است. اگرچه در برخی از پایه ­های تحصیلی از جمله چهارم و کتاب مطالعات اجتماعی در این پایه، کوششی برای رفع این نقیصه انجام شده است، اما این پژوهش نشان داده است که بخشی از همین بسامد اشاره به مفاهیم مرتبط با باستان­ شناسی نیز ناقص، غیرکارآمد و نسبتاً مغشوش است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Archaeology and school; Educational critical review of elementary course textbooks in the field of the knowledge of the archaeology introduction

نویسنده English

Seyed Ebrahim Raiygani
Associate Professor, Department of Archaeology, University of Neyshabur, Neyshabur, Iran.
چکیده English

Basic education levels are considered as the basic part of the country's education. In fact, they introduce this part of education as a long-term investment. The educational content produced for the basic levels has considerable sensitivity. Because a significant amount of the newly formed mentality is the result of the educational content taught at this stage. The purpose of the current research is to explain the causes of the ineffectiveness of archaeology or at least the lack of interest in archaeology as a knowledge among the education policy makers in the production of educational content for the elementary grades. The questions raised for this research are as follows: What are the factors of Iranian students' lack of connection with archaeology knowledge, the functions and capabilities of this knowledge? How can the knowledge of archeology be used in a more comprehensible way in educational content for students of different educational levels so that these concepts can be institutionalized in children and teenagers? The necessity of conducting the present research is also due to the importance of national identity and archaeology as a tool to realize this issue. The data of this research is the result of examining the contents of the textbooks of the students of the sixth grade of elementary school, which has been summarized and presented using the method of content analysis. The result is that a significant part of the educational contents of the basic levels of the elementary school lacks the necessary effectiveness to explain the purpose and importance of archaeology to new students. Although an effort has been made in some educational levels, including the fourth grade and the "Social Studies" book in this level, an effort has been made to fix this deficiency, but this research has shown that part of this frequency of referring to the concepts related to archaeology is also incomplete, is inefficient and rather confusing.

کتابنامه
بیات، ندا، (1397)، باستان­شناس کوچک، تهران، نظری.
حاجی­زاده، کریم؛ اسلامی­نسب، مهتاب؛ دادخواه، مهتاب و شاداب­فر، مهتاب، (1393)، «مقایسه عوامل مؤثر بر نگرش دانش­آموزان در ورود باستان­شناسی به محتوای درسی مدارس هوشمند و عادی شهر خرم­آباد»، مطالعات رسانه­ای، دوره 9، شماره 27، 9-25.
حبیب­الهی، آمنه.، عبدالهی، شهلا.، عظیم زاده، حکیمه، (1398)، باستان شناس کوچک من: فسیل ها و سنگ های رسوبی، تهران، مهر معلم.
درخشان، آزاده و منصوریان، حمیدرضا، (1392)، سهم میراث­فرهنگی در کتاب­های درسی (برپایه کتاب­های دوران ابتدایی)، همایش ملی باستان­شناسی ایران؛ دستاوردها، فرصت­ها و آسیب­ها، دانشگاه بیرجند، 1-15.
درخشان، آزاده و منصوریان، حمیدرضا،(1396)، میراث­فرهنگی برای کودکان و نوجوانان 6 تا 15 ساله؛ همراه با کارگاه­های نمونه، تهران: رشد-جوانه رشد.
دریایی، تورج و رضاخانی، خداداد، (1397)،  از جیحون تا فرات، ایرانشهر و دنیای ساسانی، ترجمه: مریم بیجوند، تهران، مروارید.
رایگانی، سیدابراهیم، (1402)، «بررسی ظرفیت­های شاهنامه فردوسی در تعریف پروژه­های مطالعات باستان­شناسی در ایران فرهنگی»، همایش ملی شاهنامه و هویت ملی، مشهد: دانشگاه فردوسی.
کفاش زاده، لیلا، (1398)، کودک و میراث فرهنگی: آشنایی با میراث فرهنگی برای کودکان و نوجوانان (به همراه آموزش گام به گام ده کارگاه)، تهران، پژوهشگاه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی.
لباف­خانیکی، میثم، (1389)، «خاستگاه و قابلیت­های باستان­شناسی تاریخی»، پژوهش­های باستان­شناسی مدرس، سال دوم، شماره سوم، بهار و تابستان، 1-6.
متکاف، پیتر، (1392)، مبانی انسان­شناسی، ترجمه: بنفشه عطرسایی، تهران: ققنوس.
میراشه، زهرا،(1399)، «نقش باستان­شناسی عملی در آموزش تاریخ به کودکان»، پژوهش در آموزش تاریخ، دوره اول، شماره سوم، 47-65.
ویسی، مهسا، (1399)، بازخوانی هشتاد و دو سال آموزش رشتۀ باستان­شناسی در ایران؛ تأسیس، توسعه، اشتغال، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
References
Bennett, R. M, 2018, Deviating from the standard: the relationship between archaeology and public education, B.A., University of Georgia, A Thesis Submitted to the Graduate Faculty of Georgia Southern University in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree, MASTER OF ARTS, STATESBORO, GEORGIA.
Hodder, I. (2004). Theory and practice in archaeology. Routledge.
Mays, S, 2021, The archaeology of human bones. Routledge.
O'Connor, T, 2000, The archaeology of animal bones, Sutton Publishing.
Smardz, Karolyn and Shelley J. Smith, 2000, The Archaeology Education Handbook: Sharing the Past with Kids. Walnut Creek, CA: Altamira Press.