کتابنامه
آذرنوش، مسعود، (١٣٨6)، گزارش کاوشهای لایهشناختی تپة هگمتانه ـ همدان، گزارشهای باستانشناسی (7). جلد اول، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری کشور.
آیتی، عبدالمحمد، (1346)، تحریر تاریخ وصاف. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ابناثیر، عزالدین، (1383)، تاریخ کامل. 13 جلد، ترجمة سید محمدحسین روحانی، تهران: اساطیر.
ابنجوزی، أبوالفرج، (1412ه.ق.)، المنتظم فی التاریخ الأمم و الملوک. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابنحوقل، ابولقاسم بن حوقل النصیبی، (1366)، سفرنامه ابن حوقل (ایران در صورۀ الارض). ترجمه و توضیح جعفر شعار، تهران: امیرکبیر.
ابنخردادبه، ابوالقاسم عُبیدالله بن عبدالله، (1371)، مسالک و ممالک (ترجمۀ فارسی قرن پنجم/ششم هجری). ترجمۀ سعید خاکرند، تهران: موسسة مطالعات و انتشارات تاریخی میراث ملل و مؤسسۀ فرهنگی حنفاآ.
ابنخلدون، ابوزید عبدالرحمان بن محمد، (1383)، العبر: تاریخ ابنخلدون. جلد 3 و 4، ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ابنخلکان، ابوالعباس احمد بن محمد برمکی اِربِلی، (1994)، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان. به کوشش احسان عباس، بیروت: دار صادر.
ابنرُسته، احمد بن عمر، (1892)، الأعلاق النفیسه. لیدن: مطبعه بریل و بیروت: دارصادر.
ابنعبری، گرگوریوس ابوالفرج بن اهرون، (1377)، مختصر تاریخ الدول. ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران: علمی و فرهنگی.
ابنفقیه همدانی، ابوبکر احمد بن محمد، (1349)، ترجمة مختصر البلدان. ترجمۀ محمدرضا حکیمی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ابنندیم، محمد بن اسحاق، (1381)، الفهرست. ترجمه محمدرضا تجدد، تهران: اساطیر.
ابوالفداء، عمادالدین اسماعیل بن علی، (1349)، تقویم البلدان. ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
احمدیمنش، محمد، (1390)، «جغرافیای تاریخی و شهری همدان در سدههای نخستین اسلامی». تاریخ در آیینه پژوهش، ش 29: 26ـ5.
ادریسی، ابوعبدالله محمد بن محمد، (1989 م.)، نزهة المشتاق فی الاختراق و الآفاق. بیروت: عالم الکتب.
ادریسی، ابوعبدالله محمد بن محمد، (1388)، ایران در کتاب نزهة المشتاق فی الاختراق و الآفاق. ترجمة عبدالمحمدآیتی؛ زیرنظر حسن حبیبی. تهران: بنیاد ایرانشناسی.
اذکایی، پرویز، (1367)، «درآمدی به تاریخچۀ باستانشناسی همدان». باستانشناسی و تاریخ، 2 (2): 67ـ56.
اذکایی، پرویز، (1378)، «نساهای باستان». ایران شناخت، ش 13: 107ـ72.
اذکایی، پرویز، (1380)، همداننامه (بیست گفتار دربارة مادستان). همدان: مادستان.
اذکایی، پرویز، (1385)، فرهنگ مردم همدان. همدان: نشر مادستان و دانشگاه بوعلی سینا.
اصطخری، ابواسحاق ابراهیم، (1340)، مسالک و الممالک. به کوشش ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
بارتولد، واسیلی ولادیمیروویچ، (1308)، تذکرة جغرافیای تاریخی ایران. ترجمۀ حمزه سردادور. تهران: اتحادیه.
بروکشن، هاینریش، (1367)، سفری به دربار سلطان صاحبقران. ج 1 و 2، ترجمۀ مهندس کرد بچه. تهران: اطلاعات.
بیکمحمدی، خلیلاله؛ بیکمحمدی، نسرین؛ نظریارشد، رضا و حیدری، مهدی، (1395)، «تحلیلی دربارة اکوسیستم و جغرافیای طبیعی دشتهای کرانة شرقی الوند و نقش آن در عدم جذب زیستگاههایی از جوامع اولیة انسانی (مبتنیبر مطالعات باستان شناختی)». پژوهشهای جغرافیای طبیعی. 48 (4): 694ـ675.
بَناکَتی، فخرالدین ابو سلیمان داود بن ابوالفضل، (1348)، تاریخ بناکتی. به کوشش جعفر شعار، تهران: انجمن آثار ملی.
بنداری اصفهانی، فتح بن علی، (1356)، تاریخ سلسلۀ سلجوقی. ترجمۀ محمدحسین جلیلی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
پولاک، یاکوب ادوارد، (1368)، سفرنامۀ پولاک: ایران و ایرانیان. ترجمۀ کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.
تاریخ شاهی قراختائیان، (1355)، بهاهتمام محمد ابراهیم باستانی پاریزی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
تاوارنیه، ژان باتیست، (1336)، سفرنامۀ تاوارنیه. ترجمۀ ابوتراب نوری، با تجدید نظر کلی و تصحیح حمید ارباب شیرانی، تهران: کتابخانه سنایی.
تفضلی، عباس علی و اسدبیگی، اردشیر، (1390)، «پژوهشی پیرامون شهر باستانی روذرآور». فقه و تاریخ تمدن. 7 (27): 77ـ63.
تهرانی، خسرو، (1382)، زمینشناسی ایران. تهران: دانشگاه پیام نور.
جکسن، ویلیامز، (1387)، سفرنامۀ جکسن (ایران در گذشته و حال). ترجمۀ منوچهر امیری و فریدون بدرهای، تهران: علمی و فرهنگی.
جوینی، عطاملک محمد، (1391)، تاریخ جهانگشای. بهتصحیح محمد قزوینی، تهران: نگاه.
جهانپور، علی، (1391)، شکوه الوند. همدان: برکت کوثر.
چلبی، اولیا، (1314ه.ق.)، سیاحتنامۀ اولیا چلبی. ج 4، استانبول: مطبعهسی.
حسینی، صدرالدین ابوالحسن علی بن ناصربن علی، (1380)، زبدۀ التواریخ، اخبار الامراء و الملوک السلجوقیه. با مقدمۀ محمد نورالدین، ضیاءالدین بونیاتوف و محمد اقبال؛ مصحح متن عربی محمد نورالدین، مترجم رمضان علی، تهران: روح الهی ایل شاهسون بغدادی.
حموی بغدادی، یاقوت بن عبدالله، (1380)، معجم البلدان. ترجمة علینقی منزوی، ج 1 و 2، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
خانجی، محمد امین، (1325ه.ق.)، منجم العمران فی المستدرک علی معجم البلدان. جلد 1 و 2، قاهره: مطبعه سعاده.
خوافی، فصیح، (1386)، مجمل فصیحی. مقدمه، تصحیح و تحقیق محسن ناجی نصرآبادی، تهران: اساطیر.
خواندامیر، غیاثالدین بن همام الدین حسینی، (1333)، تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر. مقدمۀ جلالالدین همائی، زیر نظر محمد دبیر سیاقی. 4 جلد، تهران: خیام.
خواندامیر، غیاثالدین بن همام الدین حسینی، (2535)، دستور الوزراء. با تصحیح و مقدمۀ سعید نفیسی، تهران: اقبال.
دادگی، فَرنبغ، (1385)، بُندهشن. گزارنده مهرداد بهار، تهران: توس.
دریایی، تورج، (1388)، شهرستانهای ایرانشهر. ترجمۀ شهرام جلیلیان، تهران: توس.
راوندی، محمد بن علی بن سلیمان، (1386)، راحۀ الصدور و آیۀ السرور ـ در تاریخ آلسلجوق. بهتصحیح محمد اقبال، تهران: اساطیر.
رضائی، مصطفی، (1398)، آثار تاریخی و فرهنگی شهرستان همدان بر اساس منابع مکتوب تاریخی و شواهد باستانشناسی. همدان: سپهر دانش.
رضائی، مصطفی؛ محمدی، مریم، (1399)، «مطالعۀ تاریخی و باستانشناسی محوطۀ اسلامی اَنداجین همدان». مطالعات باستانشناسی، 12 (1): 159ـ140.
رضائی، مصطفی، (1401)، بررسی باستانشناختی دشت همدان ـ بهار در دورة سلجوقیان و ایلخانیان. رسالة دکتری، مریم محمدی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی سینا (منتشر نشده).
رضائی، مصطفی؛ محمدی، مریم و ملازاده، کاظم، (1402 الف)، «بررسی و تحلیل گونهشناسی سفالهای محوطه قُرُق دشت همدان ـ بهار از قرن پنجم تا هشتم ه.ق.». مطالعات باستانشناسی پارسه. 7 (23): 241ـ209.
رضائی، مصطفی؛ محمدی، مریم و ملازاده، کاظم، (1402 ب)، «مکانیابی خانقاه بوزَنجِرد دشت همدان بر اساس مستندات تاریخی و شواهد باستانشناسی». پژوهشهای باستان شناسی ایران. 13(36): 287ـ324.
رضائی، مصطفی؛ زارعی، محمدابراهیم، (1402)، «بررسی و تحلیل گونهشناسی سفالینههای نقشکنده در گلابه (اسگرافیاتو) دشت همدان». سومین کنفرانس بین المللی معماری،عمران، شهرسازی، محیط زیست و افق های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب. دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ص 1ـ16.
رنجبران، محمدرحیم و صفری تورج، اتابک، (1392)، «مروری بر روند فعالیتهای پژوهشی و اجرایی در محوطۀ باستانی هگمتانه از گذشته تاکنون». مجموعه مقالات همایش یکروزة باستانشناسی هگمتانه، بهکوشش یعقوب محمدیفر، تهران: پژوهشگاه سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری: 228ـ207.
زارعابیانه، حمید، (1392)، «تحلیل مکانی پارامترهای کیفی منابع آب زیرزمینی دشت همدان ـ بهار». جغرافیا و مخاطرات محیطی، 8: 86ـ65.
زارعی، محمدابراهیم، (1390)، «ساختار کالبدی ـ فضایی شهر همدان از آغاز دورۀ اسلامی تا پایان دورۀ قاجار بر اساس مدارک و شواهد موجود». نامۀ باستانشناسی، 1 (1): 82ـ57.
زارعی، محمدابراهیم؛ رضائی، مصطفی، (1397)، «جغرافیای اقتصادی دشت همدان ـ بهار در دورۀ اسلامی (از قرن سوم هجری تا اواخر دورۀ قاجاریه) بر اساس اسناد مکتوب تاریخی و جغرافیایی». پژوهشنامۀ تاریخ اجتماعی و اقتصادی، 7 (2): 71ـ45.
زارعی، محمدابراهیم؛ شعبانی، محمد، (1398)، «بررسی و تحلیل گونهشناسی سفالینههای آغاز دوران اسلامی تا پایان دورۀ صفوی منطقه همدان». مطالعات باستانشناسی پارسه، 3 (8): 126ـ109.
سالنامۀ آماری استان همدان، (1394)، همدان: معاونت آمار و اطلاعات.
سمعانی، عبدالکریم بن محمد، (1962)، الأنساب. حیدرآباد: مجلس و دایرۀ المعارف الثمانیه.
شبانکارهای، محمد بن علی بن محمد، (1363)، مجمع الانساب. به تصحیح میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.
شریفی، علی؛ آذرنوش، مسعود؛ هژبری، علی، (1395)، «بازنگری گاهنگاری نسبی و مطلق تپۀ هگمتانه، بر اساس یافتهها و نتایج آزمایش گرمالیان و رادیو کربن». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 6 (10): 140ـ121.
شعبانی، محمد، (1394)، «بررسی و تحلیل باستانشناختی محوطههای استقراری بخش مرکزی شهرستان همدان از آغاز دورۀ اسلامی تا پایان دورۀ صفوی». پایاننامۀ کارشناسیارشد، مریم محمدی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلیسینا همدان (منتشر نشده).
طوسی، محمد بن محمود بن احمد، (1382)، عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات. به اهتمام منوچهر ستوده، تهران: علمی و فرهنگی.
ظهیرینیشابوری، ظهیرالدین، (1390)، سلجوقنامه. بهتصحیح میرزا اسماعیل افشار، حمیدالملک و محمد رمضانی، تهران: اساطیر.
عابدیکوپایی، جهانگیر؛ اخوان، سمیرا؛ موسوی، فرهاد؛ عباسپور، کریم؛ افیونی، مجید و اسلامیان، سعید، 1389، «تخمین "آب آبی" و "آب سبز" با استفاده از مدل SWAT در حوضة آبریز همدان ـ بهار». علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، علوم آب و خاک، 14 (53): 23ـ9.
فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران ـ استان همدان، (1376)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ج 47، تهران: فرهنگ جغرافیایی ارتش.
فرهنگ جغرافیایی شهرستانهای کشور ـ شهرستان همدان، (1380)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران: فرهنگ جغرافیایی ارتش.
قاشانی، ابوالقاسم عبدالله بن محمد، (1348)، تاریخ الجایتو. بهاهتمام مهین همبلی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
قرهچانلو، حسین؛ حاتمی، حسین، (1391)، «اهمیت تجاری و بازرگانی راه ابریشم بزرگ خراسان از بغداد تا چین در سدههای نخستین اسلامی»، فصلنامه مطالعات تاریخ ایران، 1 (3): 79ـ97.
قطبیاهری نجم، ابوبکر، (1389)، تواریخ شیخ اویس. بهکوشش ایرج افشار، تبریز: ستوده.
کاتببغدادی، قدامه بن جعفر، (1370)، الخراج. ترجمۀ حسین قرهچانلو، تهران: البرز.
کیانی، محسن، (1369)، تاریخ خانقاه در ایران. تهران: کتابخانه طهوری.
کرزن، جورج ناثانیل، (1373)، ایران و قضیه ایران. ترجمۀ غلامعلی وحید مازندرانی، ج 1 و 2، تهران: علمی و فرهنگی.
گردیزی، ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود، (1363)، زین الأخبار ـ تاریخ گردیزی. بهتصحیح و کوشش عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب.
گروته، هوگو، (1369)، سفرنامۀ گروته. ترجمۀ مجید جلیلوند، تهران: مرکز.
گروسین، هادی، (1383)، جغرافیای تاریخی و ... زیستگاههای درهای الوند. همدان: شهر اندیشه.
لسترنج، گای، (1367)، جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمۀ محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی.
مترجم، عباس؛ بلمکی، بهزاد، (1388)، گزارش مقدماتی بررسی و شناسایی باستانشناختی شهرستان بهار. همدان: مرکز اسناد ادارۀ میراثفرهنگی استان همدان (منتشرنشده).
مجمل التواریخ و القصص، (1318)، به تصحیح ملک الشعراء بهار، بههمت محمد رمضانی، بیجا: بینا.
محمدی، مریم؛ شعبانی، محمد، (1395)، «معرفی و تحلیل سفالهای دوران اسلامی محوطۀ زینوآباد ـ بهار، همدان». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 6 (11): 150ـ135.
محمدی، مریم؛ شعبانی، محمد، (1399)، «بررسی و تحلیل باستانشناختی الگوهای استقراری دشت همدان ـ بهار از آغاز دوران اسلامی تا پایان دوره صفوی». مطالعات باستانشناسی، 12 (3): 141ـ117.
محمدیفر، یعقوب؛ مترجم، عباس، (1385)، پروژۀ بررسی و شناسایی باستانشناختی بخش مرکزی همدان ـ بهار. آرشیو ادارۀ کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان همدان (منتشر نشده).
محمدیفر، یعقوب؛ نوروزی، آصف؛ شریفی، علی، (1392)، «دستاوردهای فصل شانزدهم کاوش در تپة هگمتانه». مجموعه مقالات همایش یکروزة باستانشناسی هگمتانه، بهکوشش یعقوب محمدیفر، تهران: پژوهشگاه سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری: 44ـ9.
مستوفیقزوینی، حمدالله ابن ابی بکر احمد، (1336)، نزهۀ القلوب. به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: کتابخانة طهوری.
مستوفیقزوینی، حمدالله ابن ابی بکر احمد، (1364)، تاریخ گزیده. به اهتمام عبدالحسین نوائی، تهران: امیرکبیر.
مطیعی، همایون، (1372)، زمینشناسی ایران ـ چینهشناسی زاگرس. تهران: سازمان زمینشناسی کشور.
مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد، (1361)، احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم. ترجمۀ علینقی منزوی، جلد 2، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
منتظرظهوری، مجید؛ شراهی، اشماعیل، (1400)، «بازشناسی راه بزرگ خراسان در شمال استان مرکزی». مطالعات باستانشناسی. 13 (3): 260ـ233.
موریه، جیمز، (1386)، سفرنامۀ جیمز موریه. سفر دوم. ترجمۀ ابوالقاسم سری، تهران: توس.
مهدوی، مسعود، (1377)، «بررسی اجمالی از فضای جغرافیایی همدان». پژوهشهای جغرافیایی، ش 34: 109ـ99.
نطنزی، معینالدین، (1383)، منتخب التواریخ معینی. بهاهتمام پروین استخری. تهران: اساطیر.
نظریارشد، رضا، (1391)، گزارش بررسی و شناسایی باستانشناختی تکمیلی شهرستانهای همدان و تویسرکان. آرشیو ادارۀ کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان همدان (منتشر نشده).
نوذری، حامد؛ زالی، عادل، (1392)، «بررسی وضعیت برداشت از آب زیرزمینی آبخوان دشت همدان ـ بهار». دانش آبوخاک، جلد 23، ش 4: 290ـ277.
ویلبر، دونالد.ن.، (1365)، معماری اسلامی ایران در دورۀ ایلخانیان. ترجمۀ عبدالله فریار، تهران: علمی و فرهنگی.
همدانی، رشیدالدین فضلالله، (1373)، جامع التواریخ. بهتصحیح و تحشیه محمد روشن و مصطفی موسوی، 4 جلد، تهران: البرز.
همدانی، رشیدالدین فضلالله، (1386)، جامعالتواریخ (تاریخ آلسلجوق). بهتصحیح و تحشیه محمد روشن، تهران: میراث مکتوب.
یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، (1356)، البلدان یعقوبی. ترجمۀ محمدابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
یغمایی، امانالله؛ پورشعبانیان، زهرا، (1393)، «هویت تاریخی جغرافیای همدان در متون مورخان دورۀ اسلامی از آغاز تا عصر قاجار». سخن تاریخ، 20: 50ـ29.
References
Flandin, E. 1851. Voyage en Perse pendant les années 1840 et 1841. Paris: MDCCCLI.
Goff, C. L. 1971. Luristan before the Iron Age, Iran, IX: 131-152.
